Hepimiz o anı yaşadık. Başımızın içinde bir bildiri belirir -öfke dolu, kırgın yahut duygusal- ve düşünmeye fırsat kalmadan parmağımız “gönder” tuşuna basar.
Bazen eşimize unuttuğu bir plan için, bazen iş arkadaşımıza geciken teslim tarihi için, bazen de hudutlarımızı zorlayan bir dosta bu tipten bildiriler göndeririz. Lakin daha sonra pişman oluruz, tek bir tuşla geri dönülmez bir hasar oluşur.
Uzmanlara nazaran, bu çeşit anlık bildirilerin akabinde birçok kişi tasa, pişmanlık, suçluluk ve vakitle bağlantılarda inanç kaybı yaşıyor. Duygusal yükselmeleri büsbütün engelleyemesek de, denetim etmeyi öğrenebiliriz. Üstelik bu, iletisi göndermeden evvel başlıyor.
Forbes’un psikoloji müellifi Mark Travers, mevzuyla ilgili araştırmalara dayanarak, bu cinsten bildirileri göndermeden evvel yapılması gereken 3 şeyi sıraladı.
1. MOLA VERİN
Kızgın, kırgın ya da duygusal bir ileti atmadan evvel durun ve vücudunuza bakın. Hisler yalnızca “zihinsel” değildir; tüm bedeninizi tesirler. Gerilim anında mantık ve öz kontrolden sorumlu beyin bölgesi (prefrontal korteks) yavaşlar.
Araştırmalar, gerilim hormonlarının (örneğin dopamin ve noradrenalin) beynin elektrik istikrarını bozarak mantıklı düşünmeyi süreksiz olarak devre dışı bıraktığını gösteriyor. Bu durumda refleksleriniz devreye girer, düşünmeden reaksiyon verirsiniz.
Travers, mola vermek için şu adımları izlemeyi öneriyor:
Derin nefes alın. Dörde kadar sayarak nefes alın, dört saniye tutun, altıya kadar sayarak verin. Uzun nefes verme, bedeni “savaş ya da kaç” modundan çıkarıp “dinlen ve sindir” moduna sokar.
Bedeninizi tarayın. Çeneniz sıkılı mı? Omzunuz gergin mi? Kalbiniz süratli mı atıyor? Hislerinizi isimlendirin: “Bu öfke.” Duyguyu tanımlamak, onun gücünü azaltır.
Kendinizi sabitleyin. Masaya, sandalyeye ya da yere dokunun. Gerçek dünyaya temas etmek, beyninize tehdidin acil olmadığını hatırlatır.
2. OLAYA DIŞARIDAN BAKMAYA ÇALIŞIN
Beden sakinleştikten sonra ikinci adım, olaya dışarıdan bakabilmek. Buna “üçüncü kişi bakış açısı” deniyor.
Son araştırmalar, duygusal yoğunluğun yüksek olduğu durumlarda olaya dışarıdan bakmanın, yaşananları anlamlandırmayı kolaylaştırdığını gösteriyor. Bu yaklaşım, hem durumu daha net görmenizi hem de kendinize bedel verme hissinizi korumanızı sağlıyor.
Travers’a nazaran bunu başarmak için şu adımları izlemek gerek:
Kendinizi bir arkadaşınızın yerine koyun: O iletisi bir diğeri size gösterse, “Gönder” der miydiniz?
Durumu tarafsız biçimde anlatın: “Arkadaşım aramamı kaçırdı, ya meşguldü ya da unuttu.”
Uzun vadeyi düşünün: Artık göndereceğiniz bu ileti bir saat, bir gün yahut bir hafta sonra bağınızı nasıl etkileyecek?
3. İLETİSİ TASLAKLARA KAYDETMEK
Yazmak, hislerinizi bastırmak değil, onları zararsız biçimde dışa vurmanın yolu. Araştırmalar, dürtüselliğin duygusal anlarda yükseldiğini gösteriyor; yani o anda denetiminiz zayıflıyor. Lakin bu kalıcı değil, yalnızca süreksiz bir dalgalanma.
Bu yüzden 20-30 dakikalık bir bekleme bile hislerinizin yatışmasına ve sağlıklı karar verme yetinizin geri dönmesine kâfi olabilir.
Travers’ın uygulama önerisi şu formda:
İçinizden geldiği üzere yazın: Hislerinizi bastırmadan, tüm samimiyetinizle yazın fakat göndermeyin.
Taslak olarak kaydedin: Bildiri gözünüzün önünden kaybolsun. Bu, gönderme dürtüsünü azaltır.
Bir mühlet sonra tekrar okuyun: Sıklıkla, o anda “çok önemli” gelen kelamların bir saat sonra gereksiz yahut abartılı göründüğünü fark edersiniz.
