ABD’deki Northwestern Üniversitesi öncülüğündeki araştırma takımı, “SN 2025pht” isimli süpernovanın kaynağını tespit ederek patlayan yıldızın toz bulutlarıyla çevrili dev bir kırmızı üstün dev olduğunu doğruladı. Bulgular, 8 Ekim’de The Astrophysical Journal Letters mecmuasında yayımlandı.
TOZ BULUTLARININ GERİSİNDEKİ DEVLER
JWST’nin kızılötesi müşahedeleri, yıldızın patlamadan evvelki halini ortaya koydu. Hubble teleskobunun görünür ışık bilgileriyle birleştirilen bu imajlar, yıldızın gözle görülemeyecek kadar ağır bir toz katmanıyla kaplı olduğunu gösterdi.
Araştırmayı yöneten astrofizikçi Charlie Kilpatrick, şunları söyledi:
“Onlarca yıldır kırmızı muhteşem devlerin nasıl patladığını anlamaya çalışıyoruz. Artık, JWST sayesinde bu yıldızların gerçek tabiatını ve etraflarını birinci sefer net biçimde görebiliyoruz.”
Yıldızın ışığı, bulunduğu NGC 1637 isimli galaksiden —Dünya’dan yaklaşık 40 milyon ışık yılı uzaklıktan— geliyor. Bu kırmızı muhteşem dev, Güneş’ten yaklaşık 100 bin kat parlak olmasına karşın, etrafındaki toz nedeniyle görünür ışıkta 100 kat daha sönük görünüyordu.
“EN KIRMIZI, EN TOZLU ÜSTÜN DEV”
Araştırmanın muharrirlerinden Aswin Suresh, yıldızı “şimdiye kadar patlarken gözlemlenmiş en kırmızı ve en tozlu kırmızı üstün dev” olarak tanımladı.
Evrimlerinin son evresinde olan kırmızı muhteşem devler, çekirdekleri çöktüğünde Tip II süpernova olarak patlar ve geride bir nötron yıldızı ya da kara delik bırakırlar. En bilinen örneklerinden biri, Orion takımyıldızındaki Betelgeuse yıldızıdır.
KAYIP YILDIZLARIN GİZEMİ ÇÖZÜLÜYOR
Yeni müşahedeler, birçok dev yıldızın neden patlamadan evvel tespit edilemediğini açıklıyor: Bu yıldızlar kalın toz bulutlarıyla örtülü olduklarından görünür ışıkta algılanamıyor. JWST’nin kızılötesi görüşü sayesinde bu “gizli ölümler” artık açığa çıkabiliyor.
Kilpatrick, “Bu bulgu, büyük kütleli harika devlerin aslında patladığını fakat birçoklarının toz nedeniyle saklandığını kanıtlıyor” sözlerini kullandı.
TOZUN KİMYASI DA SÜRPRİZ OLDU
Yıldızın etrafındaki tozun bileşimi de dikkat cazipti. Olağanda bu tıp yıldızlarda oksijen açısından varlıklı silikat tozu görülürken, SN 2025pht’in etrafındaki toz karbon açısından varlıklı çıktı. Bu da yıldızın son yıllarında iç katmanlarından karbonun yüzeye taşındığını gösteriyor.
YENİ BİR PERİYOT BAŞLIYOR
Bu çalışma, JWST’nin bir süpernovanın kaynağını birinci kere direkt tanımladığı araştırma olarak tarihe geçti. Araştırmacılar artık benzeri tozlu harika devleri bulmak için yeni müşahedeler planlıyor.
Yakında fırlatılacak Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu da bu cins yıldızları patlamadan evvel tespit etme mümkünlüğünü artıracak.
