İnsanlığın gezegen üzerinde büyük değişimler yaratabildiği artık tartışmasız bir gerçek. İklim krizinden çiçek hastalığının yok edilmesine, hatta bir asteroidin yörüngesinin değiştirilmesine kadar pek çok örnek bunun ispatı. Lakin bilim insanları artık çok daha şaşırtan bir gerçeği ortaya koydu: Beşerler, farkında bile olmadan Dünya’nın etrafında esirgeyici bir radyasyon bariyeri oluşturdu.
Dünya’yı uzaydan gelen tehlikeli kozmik ışınlar ve Güneş rüzgarlarına karşı koruyan manyetik alan, yüklü parçacıkları kutuplara yönlendirerek aurora (Kuzey ve Güney Işıkları) oluşumuna neden oluyor. Birebir vakitte bu parçacıkların bir kısmı, gezegenin etrafında “Van Allen radyasyon kuşakları” olarak bilinen devasa radyasyon bantları içinde hapsoluyor.
1950’lerde keşfedilen bu jenerasyonlar, Dünya’yı çevreleyen iki halka biçiminde tanımlanıyor: Yeryüzünden yaklaşık bin-6 bin kilometre yükseklikte daha kararlı bir iç nesil ve 13 bin ile 60 bin kilometre ortasında değişen daha geniş, daha değişken bir dış nesil.
İNSAN FAALİYETLERİNDEN ETKİLENİYOR
NASA’nın 2019’da vazifesini tamamlayan Van Allen Probes uzay aracı, bu jenerasyonları ayrıntılı biçimde inceledi ve beklenmedik bir sonuç ortaya koydu. Nesillerin yapısı, sanıldığı üzere sabit değil ve insan faaliyetlerinden etkileniyor.
Bu tesirin kaynağı ise uydular değil. Asıl etkiyi yaratan öge, denizaltı haberleşmesi üzere alanlarda kullanılan çok düşük frekanslı (VLF) radyo dalgaları. Bilim beşerlerine nazaran bu radyo sinyalleri, uzaydaki yüksek güçlü parçacıkların hareketini değiştirerek onları Dünya’dan daha uzağa itiyor.
MIT Haystack Gözlemevi’nden Phil Erickson’un da yer aldığı çalışmalara nazaran, VLF sinyalleri Dünya etrafında adeta görünmez bir “baloncuk” oluşturuyor. Bu balonun hududu, Van Allen nesillerinin iç kenarıyla neredeyse birebir örtüşüyor. Dahası, iç radyasyon neslinin 1960’lardaki ölçümlere kıyasla daha uzağa kaydığı tespit edildi. Bu da insan kaynaklı radyo dalgalarının nesli dışarı hakikat itmiş olabileceğini gösteriyor.
Ortaya çıkan bu yapı tam manasıyla bir “kuvvet kalkanı” olmasa da, Dünya’ya yönelen birtakım kozmik radyasyon tiplerini saptırabilecek potansiyele sahip. Bilim insanları artık, VLF vericilerinin güneş fırtınaları sırasında gezegenin belli bölgelerini koruyup koruyamayacağını test ediyor.
Bilim dünyası için bu keşif, hem uzay güvenliği hem de gelecekteki gezegen muhafaza teknolojileri açısından son derece kıymetli görülüyor.
