İklim değişikliğinin tesirleri biyolojik çeşitlilik kaybından çok hava olaylarına, deniz düzeyinin yükselmesinden orman yangınlarına ve kitlesel göçlere kadar hayatın her alanında hissediliyor. Her geçen yıl, etraf üzerindeki etkimizin yeni ve kimi vakit şaşırtan sonuçlarını öğreniyoruz.
Son bulgular ise şimdiye kadarki en sarsıcı keşiflerden birine işaret ediyor: Bilim beşerlerine nazaran insan kaynaklı sera gazı salımları, Dünya’nın dönüş suratını değiştiriyor.
Bu değişimin sonucu dikkat alımlı: Dünya’daki günler uzuyor. Bu durum, önümüzdeki yıllarda vakti nasıl ölçtüğümüzü kökten etkileyebilir.
ETH Zürih’ten Prof. Benedikt Soja, BBC’nin Science Focus bilim mecmuasına yaptığı açıklamada “Son 100 yılda neden olduğumuz iklim değişikliğiyle tüm gezegeni bu ölçekte etkileyebilmemiz nitekim büyüleyici” diyor. Soja’ya nazaran bu tesir, gezegenin dönüşünü etkileyen bugüne kadarki tüm baskın faktörlerden daha büyük olabilir.
GÜNLER NEDEN UZUYOR?
Sera tesiri uzun vakittir biliniyor: Karbondioksit üzere gazların artmasıyla atmosfer daha fazla ısıyı hapsediyor ve global sıcaklıklar yükseliyor. Geçen yıl dünya genelindeki sıcaklıklar, 20. yüzyıl ortalamasının 1,18 derece üzerine çıktı. Bu artış, 2015’te belirlenen ve iklim değişikliğinin en yıkıcı tesirlerinden kaçınmak için üst hudut kabul edilen 1,5 dereceye tehlikeli biçimde yaklaşıldığını gösteriyor.
Isınmanın en değerli sonuçlarından biri, Kuzey ve Güney Kutbu’ndaki dev buz kütlelerinin erimesi.
İsviçre, son iki yılda buzul kütlesinin yüzde 10’unu kaybetti. Antarktika her yıl yaklaşık 150 milyar ton, Grönland ise 270 milyar ton buz kaybediyor.
Bu erimenin kıyı bölgeleri üzerindeki tesirleri sıkça gündeme gelse de Soja ve takımı farklı bir soru sordu: Bu devasa kütle hareketi, Dünya’yı daha büyük ölçekte nasıl etkiliyor? Cevap, ABD Ulusal Bilimler Akademisi Dergisi PNAS’ta yayımlanan bir çalışmada verildi.
“Soğuk bölgelerdeki buzlar eridikçe kütle, kutuplardan okyanuslara taşınıyor” diyen Soja, bunun Dünya’yı daha basık hale getirdiğini ve kütlenin dönüş ekseninden uzaklaştığını söylüyor.
FİZİK NE DİYOR?
Dünya, dönen her cisim üzere açısal momentumun korunumu maddesine tabi. Basitçe anlatmak gerekirse: Kütle dönüş ekseninden uzaklaştıkça atalet momenti artıyor. Bu da dönüş suratının yavaşlamasına yol açıyor.
Sonuç olarak, buzlar eridikçe Dünya’nın dönüşü yavaşlıyor ve günler uzuyor. Soja bu durumu, dönüş yapan bir buz patencisine benzetiyor: Kollarını açtığında dönüş yavaşlıyor, kollarını topladığında hızlanıyor.
Araştırmaya nazaran, 1900-2000 yılları ortasında iklimin gün uzunluğuna tesiri yüzyılda 0,3 ile 1,0 milisaniye ortasında değişiyordu. 2000’den sonra hızlanan buz erimesiyle bu oran yüzyılda 1,3 milisaniyeye çıktı. En makûs senaryoda, sera gazı salımları denetim altına alınmazsa bu artış 2100’e kadar yüzyılda 2,6 milisaniyeye ulaşabilir.
Günlük hayatta fark edilmesi imkansız olan bu değişimler, hassas biçimde senkronize edilmiş global teknoloji altyapısı için önemli sonuçlar doğurabilir.
ZAMANIN İNCE AYARI
Zaman ölçümünde üç temel sistem öne çıkıyor: Atom saatlerine dayanan Memleketler arası Atomik Vakit (TAI), Dünya’nın dönüşüne nazaran belirlenen Üniversal Vakit (UT1) ve bu ikisini uzlaştırmaya çalışan Koordine Üniversal Vakit (UTC).
UTC ile UT1 ortasındaki farkı 0,9 saniyenin altında tutmak için 1972’den bu yana “artık saniye” uygulaması kullanılıyor. Yani belli vakitlerde saate fazladan bir saniye ekleniyor. Lakin artık saniyeler, artık yıllar üzere tertipli değil; gereksinim hayli ekleniyor. 1972’den bu yana 27 artık saniye eklendi, sonuncusu 2016’daydı. 1980’lerde dokuz, 2010’larda ise yalnızca üç artık saniye eklendi; 2020’lerde ise şimdi hiç eklenmedi.
Bu sistemsiz sistem, bilhassa dijital çağda önemli meselelere yol açıyor. 2012’de eklenen bir artık saniye; Reddit, Instagram, LinkedIn ve Netflix üzere platformlarda aksamalara neden olmuş, Qantas havayollarında ise 400’den fazla uçuş gecikmişti.
