HPD NEDİR?
HPD (Histrionic personality disorder), ağır duygusallık ve ilgi odağı olma isteğiyle karakterize edilen bir ruh sıhhati bozukluğudur. Terapist Stephanie Lewis’e nazaran, HPD’li bireyler dikkat merkezinde olmadıklarında rahatsız hissedebilirler. Ayrıyeten ekseriyetle dışa dönük, cilveli ve benmerkezci yapıları vardır.
TARİHÇESİ VE KÖKENİ
Latinceden gelen histrionik terimi, antik Yunan ve Roma devirlerinde çok dramatik davranışlar sergileyen insanları tanımlamak için kullanılıyordu.
Sigmund Freud’un da sıkça tartıştığı histeri kavramı, 1980 yılına kadar resmi bir teşhis olarak kabul edilmedi. Daha sonra Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı’na dahil edildi.
TANI SÜRECİ
Amerikan Psikiyatri Birliği, kişinin HPD tanısı alabilmesi için aşağıdaki belirtilerden en az beşinin mevcut olması gerektiğini savunuyor:
- İlgi odağı olmadığında rahatsızlık hissetmek
- Uygunsuz derecede cinsel yahut baştan çıkarıcı davranışlar
- Duygusal yansılarda aşırılık ve süratli değişimler
- Fiziksel görünümü dikkat çekmek için kullanmak
- Yüzeysel ve detaysız konuşmalar
- Dramatik, abartılı söz tarzı
- Başkalarından kolay kolay etkilenmek
- İlişkileri, olduğundan daha samimi algılamak
HPD tanısı koymak, birçok vakit karmaşık bir süreçtir. Çoklukla 18 yaşından sonra kıymetlendirme yapılır ve kişinin geçmişi, bağlantıları ve davranış örüntüleri ayrıntılı biçimde incelenir.
NEDENLER VE RİSK FAKTÖRLERİ
HPD’nin kesin nedeni bilinmemekle birlikte genetik, çocukluk tecrübeleri ve çevresel faktörlerin birleşimiyle ortaya çıktığı düşünülmektedir. Risk faktörleri şu formda sıralanabilir:
- Çocuklukta ihmal edilmek
- Cinsel istismara maruz kalmak
- Ailede kişilik bozukluğu öyküsü
- Nörolojik travmalar (beyin hasarı, epilepsi, MS vb.)
HPD yalnızca bireyi değil, etrafındakileri de tesirler. Bu bozukluğun bağlarda sıkıntılara yol açabileceğini belirten psikolog Stephanie Lewis, kişinin daima ilgi aramasının, hem şahsî hem de profesyonel bağlarda istikrarsızlık yaratabileceğini tabir etti.
HPD’li şahısların sıklıkla öz hürmet sorunlarıyla uğraş ettiği de görülür. Dış onaya ziyadesiyle bağlı olmaları, öz imajlarını kırılgan hale getirir. Bilhassa romantik alakalarda bu durum, itimat ve bağlılık kurmayı zorlaştırabilir.
HPD TEDAVİSİ
Ne yazık ki HPD’li bireyler, çoğunlukla tedaviye yönelmezler. Bunun nedeni, ekseriyetle bir problemleri olduğunu fark etmemeleri yahut eleştiriyi kaldıramamalarıdır.
Ancak şayet bir yakınınızda HPD olduğunu düşünüyorsanız, onunla bağlantılarınızı korumak ismine şu prosedürleri kullanabilirsiniz:
- Net sonlar koyun.
- Duygusal takviye sağlayın.
- Sağlıklı başa çıkma yolları ve alaka hünerleri konusunda örnek olun.
- Davranışlarının altında onaylanma muhtaçlığı olduğunu anlamaya çalışın.
- Terapiye gitmesi için nazikçe teşvik edin.
HPD belirtileri taşıyan şahısların bu davranışları sergilerken, diğerlerine kasıtlı olarak ziyan verme eğiliminde olmadıklarını unutmayın.
