Kaliforniya Üniversitesi Berkeley’den araştırmacılar, 20 yıllık uydu datalarını tahlil ederek ilkbahar, yaz, sonbahar ve kışın gezegen genelinde şaşırtan biçimde uyumsuz yaşandığını tespit etti.
Araştırmaya nazaran, tıpkı yarımkürede yer almak, misal yükseklikte bulunmak ya da birebir enlem üzerinde olmak, iki bölgenin mevsimleri tıpkı anda yaşadığı manasına gelmiyor. Hatta yan yana bulunan bölgeler bile büsbütün farklı iklim ve ekolojik döngülere sahip olabiliyor. Bilim insanları bu durumu, tabiatın kendi “görünmez vakit dilimleri” oluşturmasına benzetiyor.
Çalışmanın başyazarı biyocoğrafyacı Drew Terasaki Hart, mevsimselliğin kolay bir döngü olarak görülmemesi gerektiğini vurguluyor. Hart’a nazaran tabiatın takvimi son derece karmaşık ve bu karmaşıklık, bilhassa farklı mevsim ritimlerinin iç içe geçtiği bölgelerde ekoloji ve evrim üzerinde derin tesirler yaratıyor.
EN ÇOK UYUMSUZLUK HABGİ BÖLGEDE?
Araştırma kapsamında hazırlanan yeni global harita, kara ekosistemlerinin mevsimsel zamanlamasını bugüne kadarki en kapsamlı biçimde ortaya koyuyor. Harita, mevsimlerin en çok “uyumsuz” olduğu bölgelerin tıpkı vakitte biyolojik çeşitlilik açısından varlıklı sıcak noktalar olduğunu gösteriyor. Bu durum tesadüf değil; zira değişken hava ve mevsim şartları, habitat içinde daha fazla çeşitliliği tetikleyebiliyor.
Örneğin, komşu iki habitatta besin kaynaklarının yılın farklı vakitlerinde ortaya çıkması, bitki ve hayvan tiplerinin farklı evrimsel yollar izlemesine yol açabiliyor. Tıpkı cins, bir bölgede üreme periyoduna daha erken ya da daha geç girerse, bu durum vakitle cinslerin birbirinden ayrılmasına ve hatta yeni cinslerin ortaya çıkmasına neden olabiliyor.
Araştırmada dikkat cazibeli örneklerden biri ABD’nin Arizona eyaletindeki Phoenix ve Tucson kentleri oldu. Ortalarında sırf 160 kilometre bulunan bu iki kent, büsbütün farklı mevsim ritimlerine sahip. Tucson yaz musonlarında ağır yağış alırken, Phoenix’te yağışların büyük kısmı kış aylarında görülüyor. Bu fark, kentlerin ekosistemlerini de bariz biçimde şekillendiriyor.
Çalışma ayrıyeten Akdeniz ikliminin görüldüğü beş bölgeyi mercek altına aldı. Kaliforniya, Şili, Güney Afrika, Güney Avustralya ve Akdeniz Havzası’nda ormanların büyüme döngülerinin, öteki ekosistemlere kıyasla yaklaşık iki ay gecikmeli tepeye ulaştığı tespit edildi.
TARIMDA DA GÖRÜLÜYOR
Bu uyumsuzluk, tarımda da net biçimde görülüyor. Araştırma, Kolombiya’daki kahve hasadı takviminin neden bu kadar karmaşık olduğunu da açıklıyor. Ülkede dağlarla ayrılan ve sadece bir günlük uzaklıkta bulunan kahve çiftlikleri, mevsimsel döngüler açısından neredeyse farklı yarımkürelerdeymiş üzere davranabiliyor.
Bilim insanları, günümüzde iklim ve ekolojiye dair pek çok iddianın, mevsimleri kolay ve kozmik kabul eden modellere dayandığını belirtiyor. Lakin iklim krizinin gezegen ve insan sıhhati üzerindeki gerçek tesirlerini anlayabilmek için, yakın bölgeler ortasındaki ince mevsim farklarının bile hesaba katılması gerektiği vurgulanıyor.
Terasaki Hart’a nazaran bu yeni bakış açısı sırf iklim bilimi ve muhafaza çalışmaları için değil; tarım, biyolojik çeşitlilik ve hatta salgın hastalıkların yayılımı üzere alanlar için de değerli sonuçlar doğurabilir.
